Realizm Nedir? Siyaset Bilimi Perspektifinden Bir İnceleme
Siyaset, gücün, kurumların ve ideolojilerin etkileşimlerinden doğar. Toplumların düzeni, iktidarın nasıl şekillendiği ve yurttaşların bu düzene nasıl katıldıkları, hepimizin hayatını doğrudan etkiler. Ancak, bu dinamikler sadece soyut kavramlarla açıklanamaz; gerçeğin, ideolojilerin ve kurumsal yapıların iç içe geçtiği bir bakış açısına ihtiyaç vardır. İşte bu noktada, siyaset biliminin en güçlü akımlarından biri olan realizm devreye girer. Realizm, devletler ve toplumlar arasındaki ilişkileri daha çok güç, çıkar ve çatışma ekseninde analiz eder. Bireysel ideallerin ve demokratik ütopyaların ötesine geçer, güç dinamiklerinin ne kadar belirleyici olduğunu vurgular.
Realizmin dayandığı temel varsayımlar, pek çok siyasal düşünür ve olayın analizinde referans alınacak bir çerçeve oluşturur. Peki, realizm nedir? Sadece bir siyasal teori midir, yoksa daha geniş anlamda toplumsal düzenin işleyişine dair bir bakış açısı mı sunar? Bu yazıda, realizmi; güç, iktidar, meşruiyet, kurumlar, ideolojiler, yurttaşlık ve demokrasi bağlamlarında ele alacak, aynı zamanda güncel siyasal olaylarla ilişkilendirerek derinlemesine bir değerlendirme yapacağız.
Realizmin Temel Kavramları: Güç ve İktidar
Realizm, esasen bir güç teorisi olarak şekillenir. Güç, siyasal sistemin en temel unsuru olarak kabul edilir. Realistlere göre, uluslararası ilişkilerde ya da iç siyasette, devletler ve diğer aktörler her zaman kendi çıkarlarını gözetir ve güç elde etmek için hareket ederler. Bu, gerçekçiliğin en belirgin özelliğidir: İnsanlar ve devletler, idealist bir şekilde “barış” ve “işbirliği” istemezler, çünkü çıkarlar ve güç dengeleri her şeyin önündedir.
Realizmin siyasal analizdeki temel noktası, iktidarın doğasına ve nasıl yapılandığına dair derinlemesine bir bakış açısı sunmasıdır. Machiavelli’den Hobbes’a, Mearsheimer’a kadar birçok realist düşünür, gücün ve iktidarın siyasette belirleyici unsurlar olduğunu vurgulamıştır. Hobbes, “doğa durumunda” insanların bencilce hareket edeceğini ve toplumsal düzenin sağlanabilmesi için güçlü bir devletin gerekli olduğunu savunmuştu. Realistlerin genellikle savunduğu bu yaklaşım, günümüz siyasetinde de karşımıza çıkar; ister iç siyaset, ister uluslararası ilişkiler, iktidar mücadelelerinin temelinde hep güç dengeleri vardır.
Günümüzde, bu analizler sadece devletlerarası ilişkilerle sınırlı değildir. Realist bakış açısı, aynı zamanda devlet içindeki güç yapılarını da analiz eder. Demokrasi, meşruiyet ve katılım gibi kavramlar üzerinden sorgulanan güç ilişkileri, çoğu zaman toplumsal gruplar arasında bir dengesizliğe işaret eder. Demokratik ideallerin öne çıktığı toplumlarda bile, iktidar çoğunlukla belirli elit grupların elinde toplanır. Meşruiyetin kaynağı, yalnızca halkın iradesiyle değil, aynı zamanda kurumsal güçlerle şekillenir.
Kurumsal Yapılar ve Realizm: Demokrasi ve Meşruiyet
Realizm, sadece iktidar ve güç ilişkilerine odaklanmaz; aynı zamanda bu güçlerin nasıl meşrulaştırıldığına dair de derinlemesine bir inceleme yapar. Bir kurumun, örneğin bir hükümetin veya uluslararası bir organizasyonun, toplum nezdinde meşruiyeti, gerçek anlamda o kurumun ne kadar güçlü ve etkilidir olduğunu gösterir. Realist bakış açısına göre, meşruiyetin kaynağı halkın rızası değil, bu kurumların varlıklarını sürdürebilme kapasitesidir. Bir hükümet halkın isteğiyle değil, askeri gücüyle, ekonomik politikalarıyla veya uluslararası ilişkilerdeki stratejik güçle meşrulaşır.
Örneğin, demokratik bir ülkede seçimler, halkın hükümeti seçme hakkı gibi görünse de, seçimlerin arkasındaki yapılar ve siyasi partilerin güç ilişkileri aslında bu seçimlerin ne kadar özgür olduğunu sorgular. Seçim süreci, çoğu zaman sadece belirli bir elit grubun çıkarlarını sürdüren bir mekanizmaya dönüşebilir. Bu, katılımın ne kadar gerçek olduğunu sorgulamamıza yol açar: Gerçekten halkın istekleriyle şekillenen bir sistem mi var, yoksa sadece belirli grupların çıkarlarını pekiştiren bir yapılar mı?
Güncel Siyaset ve Realizm: Türkiye ve Uluslararası İlişkiler
Günümüz siyasetine bakıldığında, realizmin öğretileri hâlâ geçerliliğini korumaktadır. Özellikle, uluslararası ilişkilerde ve iç siyasette yaşanan iktidar mücadeleleri, güç dinamiklerinin her zaman daha ön planda olduğunu gösterir. Türkiye örneğini ele alalım. Son yıllarda iç siyasette yaşanan kutuplaşmalar, iktidar partisinin güç kaybı yaşadığı her dönemde, popülist ideolojilerle yeniden şekillendirilen toplumsal yapılar, meşruiyetin nasıl manipüle edilebileceğine dair örnekler sunmaktadır. Seçimlerin ve hükümetin halk tarafından desteklenmesi gerektiği söylenirken, aslında iktidar, genellikle medya kontrolü ve toplumsal manipülasyonlarla bu desteği sürdürür.
Uluslararası ilişkilerde de realizmin etkisini görmek mümkündür. Amerika Birleşik Devletleri ve Çin arasındaki güç mücadelesi, ekonomik ve askeri rekabetin sınırlarını zorluyor. Her iki ülke de, kendi egemenliklerini koruyabilmek için uluslararası normları manipüle ediyor, ittifaklar kuruyor ve güç dengelerini kendi lehlerine çevirmeye çalışıyor. Realizm, bu tür ilişkileri sadece ideolojik çatışmalar ya da değerler üzerinden değil, çıkarlar ve güç üzerinden analiz eder.
Realizm ve Demokrasi: Katılımın Gerçekliği
Demokrasi, halkın egemenliğini savunan bir ideoloji olarak öne çıkarken, realizm bu anlayışa şüpheyle yaklaşır. Demokratikleşme süreci, çoğu zaman geniş halk kesimlerinin katılımını gerektirse de, bazı elit gruplar ve kurumlar tarafından yönlendirilir. Katılım, her birey için eşit fırsatlar sunmuyor olabilir. Bu durumda, gerçek anlamda halk egemenliği mi, yoksa sadece belirli grupların kontrolündeki bir demokrasi mi söz konusudur? Bu sorular, realizmin temel eleştirilerinden biridir.
Dünyanın pek çok yerinde görülen popülist hareketler ve demokratik sistemlerdeki aşınmalar, realizmin öngördüğü güç dinamiklerinin aslında daha görünür hale geldiğini gösteriyor. Meşruiyetin her zaman halktan değil, kurumsal ve stratejik güçlerden kaynaklandığını savunan realizm, bu tür siyasi ortamların derinlemesine anlaşılmasını sağlar.
Provokatif Sorular: Gerçekten Demokratik miyiz?
Yazının sonunda, belki de en önemli soru şudur: Gerçekten demokratik miyiz? Seçimlerde oy kullansak da, toplumda ve devlet yapısında gerçekten halkın istekleri mi geçerli? Yoksa bu, sadece bir illüzyon mu? Gerçek güç, yalnızca devlete mi aittir, yoksa toplumdaki farklı güç odaklarının da etkisi var mı?
Bu sorular, realizmin siyasal analize kattığı perspektifleri daha iyi anlamamıza yardımcı olabilir. Realizm, genellikle idealist bakış açılarına karşı bir eleştiridir. Ancak, bu eleştiriler, yalnızca teorik değil, aynı zamanda günümüz siyasal olaylarında gözlemlenen gerçeklikleri yansıtır.
Kendi toplumumuzda, yaşadığımız sistemde katılımın ne kadar anlamlı olduğunu düşündünüz mü? Gerçek anlamda halk egemenliği mümkün mü, yoksa demokratik sistemler güç odakları tarafından şekillendirilen mekanizmalar mı?